Czy teflon jest szkodliwy dla zdrowia?

Teflon to tworzywo, z którego często wytwarza się garnki, patelnie i rozmaite przybory kuchenne. Mimo że teflon jest wytrzymały, odporny na bardzo wysokie temperatury, a do tego nieprzywierający, ostatnio często mówi się o nim w kontekście szkodliwości. Dlatego postanowiliśmy sprawdzić, czy teflon jest szkodliwy dla zdrowia. 

Czym jest teflon?

Wokół teflonu narosło wiele kontrowersji, dlatego coraz więcej osób zastanawia się, czy jest on bezpieczny dla zdrowia. Aby udzielić odpowiedzi na to pytanie, najpierw powinniśmy dowiedzieć się, czym jest i jak działa teflon.

Teflon to handlowa nazwa związku chemicznego - politetrafluoroetylenu (PTFE). Jest to syntetyczny związek chemiczny, który składa się z atomów węgla i fluoru. Teflon został wynaleziony w 1938 roku przez chemika Roya Plunketta, który pracował dla firmy DuPont w New Jersey. 

Jak się okazuje, teflon został stworzony przez przypadek w czasie badań nad nowym chłodziwem. Plunkett zauważył, że tetrafluoroetylen w postaci gazu wydostał się z butelki. Przed napełnieniem zważył ją i zapisał, że masa butelki nieco się różni. Następnie sprawdził, co znajduje się wewnątrz butelki. Była to śliska, woskowata substancja – teflon. W 1946 roku firma Chemours, która należała do firmy DuPont rozpoczęła sprzedaż teflonu. 

Teflon to tworzywo termoplastyczne, które uzyskuje się w procesie polimeryzacji suspensyjnej lub emulsyjnej. 

Powierzchnia Teflon Profile z kryształami węgliku krzemu, źródło: www.chemours.com 

Jakie właściwości ma teflon?

PTFE ma liczne właściwości, co sprawia, że ma szerokie zastosowanie i jest wykorzystywany w wielu dziedzinach przemysłu.

• Wysoka temperatura topnienia – teflon jest bardzo odporny na działanie gorąca i wysokiej temperatury. Topi się dopiero w temperaturze powyżej 327°C.  

• Obojętność chemiczna – teflon nie wchodzi w reakcje z większością chemikaliów. Reaguje jedynie z metalami alkalicznymi i fluorem w wysokich temperaturach. 

• Hydrofobowość – to kolejna z właściwości teflonu. Jest on nie tylko odporny na wchłanianie wody, ale wręcz ją odpycha. 

• Wytrzymałość na zginanie – teflon to elastyczny materiał, dzięki czemu można go zginać, nie zmieniając jego struktury. 

• Niski współczynnik tarcia – dzięki temu do teflonu nic nie przywiera.

W czym jest teflon?

Najczęściej teflon kojarzy nam się z patelniami i garnkami. Powłoka teflonowa jest bowiem nieprzywierająca, dzięki czemu gotowane czy smażone potrawy nie przywierają do dna naczynia. Poza tym teflonem pokryte są blachy i brytfanny, a także płyty grzejne w opiekaczach, gofrownicach, grillach elektrycznych i w tosterach. Dostępnych jest również mnóstwo przyborów kuchennych (łyżek, chochli, szpatułek itp.), które pokryte są powłoką teflonową. Związek ten znajduje się również w pudełkach do fastfoodów, torebkach z popcornem i jednorazowych papierowych talerzach. 

Opiekacz Adler AD 3015

59

00 zł

-

-

Gofrownica Adler AD 3036

141

98 zł

-

-

Teflon – zastosowania niespożywcze

Okazuje się, że teflon znajduje zastosowanie nie tylko w kuchni. Jest wykorzystywany w różnych gałęziach przemysłu, m.in. do budowy maszyn i aparatury chemicznej, w elektrotechnice, elektronice, technice laserowej, a także w produkcji środków spożywczych i w medycynie. Jest wykorzystywany do produkcji łożysk ślizgowych, tulejek ślizgowych, rolek przenośnikowych, ślizgów i płaskowników, a także do produkcji elementów, które pracują w wysokich temperaturach lub mają kontakt z substancjami chemicznymi. 

Politetrafluoroetylen jest także wykorzystywany jako dodatek do farb ściennych. Dzięki niemu ściana pokryta farbą zyskuje większą odporność na zanieczyszczenia, a poza tym jest o wiele trwalsza niż standardowe rodzaje farb. Poza tym teflon może znajdować się w tkaninach i dywanach w celu zapobiegania plam, w lakierach do paznokci, a także w produktach do stylizacji włosów. Z kolei taśma teflonowa jest coraz częściej stosowana w uszczelnieniach hydraulicznych jako alternatywa dla pakuł. Dostępny jest również teflon w sprayu, który stosuje się wszędzie tam, gdzie nie ma możliwości wykorzystania taśmy teflonowej. 

Czy teflon jest szkodliwy?

Przez wiele lat teflon był powszechnie wykorzystywany w kuchni i innych gałęziach przemysłu. Jednak kilka lat temu wokół niego narosły spore kontrowersje. Dlatego wiele osób zaczęło się zastanawiać, czy teflon jest zdrowy. Główne obawy dotyczą tego, że porysowany teflon ma trujące właściwości, a po nadmiernym podgrzaniu wydziela toksyczne opary. 

Nie ma jednak żadnych badań, które potwierdzałyby szkodliwość teflonu. Przeprowadzone badania toksykologiczne potwierdzają, że jest on całkowicie bezpieczny dla zdrowia. Nie wchłania się w świetle jelita ze względu na bardzo wysoką masę cząsteczkową, jest obojętny w warunkach fizjologicznych, a do tego nie jest metabolizowany. Ponadto badania wykazały, że teflon jest wydalany z organizmu wraz z kałem w niezmienionej postaci. 

Czy uszkodzony teflon jest szkodliwy?

Większość osób interesuje przede wszystkim to, czy patelnie teflonowe są szkodliwe. W końcu to często korzystamy z nich w kuchni.

Należy zaznaczyć, że sam teflon nie wchodzi w reakcje z żywnością. Po pewnym czasie użytkowania powłoki teflonowe zaczną się łuszczyć i odpryskiwać, mogą też zostać łatwo uszkodzone przez metalowe przybory kuchenne. Same odpryski teflonu nie są jednak szkodliwe dla zdrowia. Natomiast szkodliwe są związki, które „wiążą” teflon ze stalą. Jeśli uszkodzimy powłokę teflonu, to jedzenie może wchodzić w reakcję nie z powłoką, tylko z materiałem, z którego wykonano naczynie lub z klejami. Z tego względu porysowaną patelnię teflonową należy wyrzucić. Nie dość, że straci ona właściwości nieprzywierające, to jeszcze może być szkodliwa dla naszego zdrowia. 

Czy podgrzany teflon szkodzi zdrowiu?

Patelnie i garnki pokryte powłoką teflonową będą bezpieczne dla zdrowia, jeśli będą prawidłowo użytkowane. Teflon ma bardzo wysoką temperaturę topnienia. Podczas smażenia, gotowania czy pieczenia nawet nie zbliżymy się do tych temperatur, w których PTFE zaczyna mięknąć albo się topić. Zazwyczaj podczas smażenia potraw uzyskujemy temperaturę ok. 180-210°C, natomiast tłuszcz zaczyna dymić się i palić w temperaturze 130-220°C. W takiej sytuacji bardziej prawdopodobne wydaje się, że spalilibyśmy potrawę, a nie powłokę teflonową. Nie trzeba chyba nikomu przypominać, że spalone jedzenie jest przesiąknięte wieloma szkodliwymi substancjami.

Aby spalić teflon, musielibyśmy przez długi czas pozostawić patelnię na bardzo dużym ogniu. Wówczas zaczęłyby wydzielać się toksyczne opary, które mają negatywny wpływ na zdrowie. Wdychanie takich oparów może powodować tzw. grypę teflonową, która daje takie objawy jak: gorączka, kaszel, dreszcze, zawroty głowy czy osłabienie. Objawy te ustępują po pewnym czasie, tak samo jak objawy grypy i nie wpływają w żaden inny sposób na organizm. Właśnie z tego względu garnki i patelnie z powłoką teflonową można bezpiecznie podgrzewać do temperatury 250°C. 

Co z kwasem perfluorooktanowym (PFOA)?

Coraz więcej osób zaczęło zastanawiać się, czy teflon jest szkodliwy po publikacji artykułu Nathaniela Richa w „The New York Times” w 2016 r. W artykule „The lawyer who became DuPont’s worst nightmare” możemy przeczytać, że prawnik ds. środowiska Robert Bilott wytoczył pozew sądowy przeciwko firmie DuPont, oskarżając ją o świadome trucie środowiska, zwierząt i ludzi nie tylko w Wirginii Zachodniej, ale również na całym świecie. W toku trwającego przez wiele lat śledztwa okazało się, że z fabryk DuPonta do lokalnych wód wyciekały bardzo niebezpieczne dla zdrowia chemikalia. Na podstawie tego artykułu w 2019 roku nakręcono film „Mroczne Wody” („Dark Waters”). W rolę prawnika wcielił się Mark Ruffalo, który przeprowadził dochodzenie w sprawie zdziesiątkowanego przez truciznę bydła. 

Fragment filmu "Mroczne wody", reż. Haynes Todd, źródło: YouTube

Dlaczego wspominamy o tej sprawie? Ponieważ tą toksyczną substancją, która wydobywała się z fabryk chemicznego giganta był kwas perfluorooktanowy (PFOA) lub inaczej substancja C8 – jest to jeden ze składników teflonu. Kwas ten jest wysoce toksyczny i niebezpieczny zarówno dla ludzi, zwierząt, jak i środowiska. Liczne przeprowadzone badania dowiodły, że PFOA powoduje między innymi nowotwory nerek i jąder, choroby tarczycy oraz nadciśnienie. Należy jednak zaznaczyć, że kwas ten, choć uczestniczy w procesie produkcyjnym teflonu, jest z niego odparowywany i jego zawartość w końcowym produkcie jest znikoma. Do produktu trafia nie kwas, a polimer, a to ogromna różnica. 

Sam teflon nie jest zatem niebezpieczny dla zdrowia. Szkodliwe są natomiast opary, które uwalniają się podczas jego produkcji za pomocą PFOA. Właśnie dlatego teflon w dalszym ciągu może być produkowany i wykorzystywany na masową skalę. Od 2015 roku zakazano natomiast produkowania naczyń teflonowych z wykorzystaniem PFOA.  

Często zadawane pytania odnośnie do teflonu

Czy teflon przewodzi prąd?

Często pojawia się pytanie, czy teflon przewodzi ciepło. Otóż teflon jest odporny na bardzo wysokie temperatury, jest obojętny chemicznie, a do tego nie przewodzi ciepła.

Czy teflon jest izolatorem?

Ze względu na to, że teflon nie przewodzi prądu, jest bardzo dobrym izolatorem kabli. Izolację z PTFE wykorzystuje się między innymi w przewodach na statkach kosmicznych. 

Czy teflon to metal?

Teflon to polimer fluorowy (czyli wielocząsteczkowy związek chemiczny) o strukturze meru. Jest to tworzywo sztuczne. Teflon – wzór: (C2F4)n.

Gdzie wyrzucić patelnię teflonową?

Jeśli nasza patelnia teflonowa ulegnie zarysowaniu lub zniszczeniu, albo po prostu chcemy się jej pozbyć z innych powodów, powinniśmy wyrzucić ją do pojemnika z odpadami zmieszanymi. Patelnia z powłoką teflonową składa się bowiem z różnych materiałów, które są trudne do oddzielenia. Z tego względu wyrzucamy ją do śmieci zmieszanych, a nie do metali czy tworzyw sztucznych. 

Co zamiast teflonu w kuchni?

Ze względu na to, że pojawiły się podejrzenia, iż teflon może być rakotwórczy i ogólnie szkodliwy dla zdrowia, wiele osób szuka alternatywy dla patelni i garnków pokrytych powłoką teflonową. Jakie są alternatywy?

Powłoki ceramiczne

Są wykonane z minerałów, czyli substancji pochodzenia naturalnego. Są łatwe w czyszczeniu i odporne na uszkodzenia mechaniczne, ale niestety ich powierzchnia nie jest nieprzywierająca. Aby potrawy nie przywierały do dna, zazwyczaj trzeba użyć sporej ilości tłuszczu. 

Istnieje jednak powłoka ceramiczna Thermolon, która została opatentowana przez firmę GreenPanTM. Jest to powłoka całkowicie pozbawiona PTFEE, oleju silnikowego i PFOA, a do tego jest powłoką nieprzywierającą. Możliwe jest zatem smażenie na niej bez tłuszczu i bez przywierania. 

Żeliwo 

Garnki i patelnie wykonane z żeliwa są ciężkie, ale za to bardzo wytrzymałe. Do tego równomiernie się nagrzewają i bardzo dobrze utrzymują ciepło. Po przeprowadzeniu impregnacji na ich dnie tworzy się gładka, funkcjonalna i estetyczna powłoka. Z biegiem czasu na powierzchni patelni lub garnków żeliwnych wytworzy się warstwa tłuszczu, która ją zakonserwuje.

Stal nierdzewna

Jeśli chcemy kupić patelnie bez PFOA i PFOS, możemy postawić na modele wykonane ze stali nierdzewnej. Są one wytrzymałe, odporne na zarysowania, a do tego nie wchodzą w reakcje z żywnością. Ich niewielką wadą jest jednak dość długi czas nagrzewania się. 

Tytan

Kolejną alternatywą dla patelni teflonowych mogą być modele tytanowe. Są one bardzo wytrzymałe i odporne na uszkodzenia mechaniczne. Co więcej, utrzymują ciepło przez długi czas i nie zmieniają smaku potraw. W dodatku podczas smażenia na takiej patelni nie trzeba używać tłuszczu. Niestety patelnie tytanowe nie są zbyt popularne, co wiąże się z ich wysoką ceną – najtańsze modele kosztują ok. 300 zł. 

Czy teflon jest szkodliwy? Podsumowanie

Prawdziwy teflon jest bezpieczny dla zdrowia, dlatego garnki, patelnie i przybory z teflonu mogą być swobodnie używane w kuchni. Należy jednak mieć na uwadze, że teflon jest opatentowany i chroniony znakiem towarowym, w rezultacie tylko nieliczni producenci mogą produkować naczynia i przybory kuchenne z teflonu. Wybierając patelnię lub garnek, powinniśmy sprawdzić, czy są one oznaczone oryginalnym znakiem Teflon™ - wtedy będziemy mieć pewność, że teflon jest całkowicie bezpieczny dla naszego zdrowia i pozbawiony PFOA. Nie powinniśmy natomiast kupować naczyń i przyborów kuchennych teflonowych z niesprawdzonych źródeł, gdyż mogą one nie mieć nic wspólnego z prawdziwym teflonem. Przykładowo w Chinach kwas PFOA jest ciągle powszechnie wykorzystywany. 

Źródło: https://www.coatresa.com/en/teflon-coating-dupont-chemours/